Trò chơi dân gian có cái tên "độc, lạ" gây phấn khích cho người chơi giữa núi rừng
Trò chơi dân gian: Tiếng reo vui bên những hạt mák lẹ
Mỗi mùa lễ hội, ngày hội văn hóa hay sau những vụ mùa bội thu, không gian các bản làng người Thái ở Sơn La lại rộn rã tiếng cười nói, tiếng hò reo cổ vũ. Giữa sân nhà văn hóa hay khoảng đất rộng đầu bản, những hạt mák lẹ nhỏ bé lao đi, đánh đổ hàng mục tiêu trong sự phấn khích của người chơi và khán giả. Hình ảnh ấy đã trở thành nét quen thuộc trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái, được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.
Theo tiếng Thái, "tó" có nghĩa là đánh, còn "mák lẹ" là hạt của một loại quả rừng thuộc họ dây leo. Hạt có hình tròn dẹt, màu nâu sẫm, cứng chắc, càng sử dụng lâu càng nhẵn bóng. Từ những vật liệu gần gũi với thiên nhiên, người Thái đã sáng tạo nên một trò chơi dân gian vừa giản dị, vừa đòi hỏi sự khéo léo, tính chính xác và tinh thần đồng đội.
Tó mák lẹ thường xuất hiện trong các dịp mừng nhà mới, lễ cưới, lễ hội truyền thống, ngày hội văn hóa của bản, xã hay những ngày nông nhàn sau mỗi vụ thu hoạch. Dù luật chơi khá đơn giản, nhưng để giành chiến thắng lại không hề dễ.
Người chơi được chia thành hai đội, mỗi đội tối đa bảy thành viên. Các hạt mák lẹ được dựng thành hàng làm mục tiêu, sau đó các đội lần lượt thực hiện các phần thi như đứng bắn, quỳ bắn và chạy bắn. Mỗi động tác đều đòi hỏi người chơi phải căn lực chính xác, giữ thăng bằng tốt và tập trung cao độ.
Sức hấp dẫn của trò chơi không chỉ nằm ở kỹ năng cá nhân mà còn ở tinh thần đồng đội. Khi một thành viên chưa hoàn thành lượt thi, đồng đội có thể thực hiện lượt "cứu", tạo nên những màn rượt đuổi tỷ số đầy kịch tính cùng tiếng cười giòn giã của người xem.
Trò chơi dân gian: Gìn giữ di sản, tạo sức hút cho du lịch cộng đồng
Tại Nhà văn hóa bản Chón, xã Mường Bú, tối thứ Bảy hằng tuần luôn rộn ràng tiếng nói cười. Hơn 20 thành viên đội văn nghệ của bản duy trì sinh hoạt định kỳ, biểu diễn văn nghệ và tổ chức các trò chơi dân gian như tó phại, đi cà kheo, ném còn... Trong đó, tó mák lẹ luôn thu hút đông đảo người dân ở nhiều lứa tuổi tham gia.
Theo chị Cà Thị Ơn, thành viên đội văn nghệ bản Chón, việc duy trì các trò chơi dân gian không chỉ giúp người dân rèn luyện sức khỏe, sự nhanh nhẹn, khéo léo mà còn tạo không gian để các thế hệ gặp gỡ, giao lưu và thêm gắn kết.
"Chúng tôi mong lớp trẻ hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Khi các em cùng tham gia chơi, cùng được người lớn hướng dẫn thì những nét đẹp ấy sẽ tiếp tục được gìn giữ và trao truyền", chị Ơn nói.
Không còn bó hẹp trong phạm vi bản làng, tó mák lẹ ngày nay đã trở thành nội dung thi đấu tại nhiều ngày hội văn hóa, thể thao trên địa bàn Sơn La. Tại Ngày hội Văn hóa, Thể thao xã Mường Bú năm 2026, khu vực tổ chức trò chơi luôn đông kín người theo dõi. Không chỉ người dân địa phương mà nhiều du khách cũng hào hứng đăng ký trải nghiệm.
Lần đầu tham gia trò chơi, anh Nguyễn Trường Minh, du khách đến từ Hải Phòng, cho biết, ban đầu anh nghĩ đây là trò chơi khá đơn giản. Tuy nhiên, khi trực tiếp cầm hạt mák lẹ mới cảm nhận được sự khó khăn trong việc điều chỉnh lực đánh và hướng đi của hạt.
"Điều khiến tôi ấn tượng nhất không chỉ là trò chơi mà còn là không khí rất thân thiện. Người dân nhiệt tình hướng dẫn, cổ vũ, ai cũng vui vẻ nên tôi có cảm giác như mình là một thành viên của bản", anh Minh chia sẻ.
Bà Lò Thị Xuân, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa Thái cổ Mường Vạt, xã Yên Châu, cho biết, tó mák lẹ đã gắn bó với đời sống đồng bào Thái từ nhiều thế hệ. Đây không chỉ là trò chơi giải trí sau những ngày lao động mà còn góp phần rèn luyện tính kiên trì, sự khéo léo và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.
"Từ một trò chơi quen thuộc của bản làng, hiện nay tó mák lẹ đã được đưa vào nhiều lễ hội, ngày hội văn hóa và các giải thi đấu phong trào. Đây là cách làm thiết thực để bảo tồn, quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc Thái, đồng thời tạo thêm sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn phục vụ phát triển du lịch cộng đồng", bà Xuân cho hay.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều trò chơi dân gian đang đứng trước nguy cơ mai một, những hạt mák lẹ vẫn lăn trên sân bản, mang theo tiếng cười, sự gắn kết và niềm tự hào về văn hóa truyền thống.
Không chỉ là một trò chơi giải trí, tó mák lẹ đang trở thành cầu nối đưa bản sắc văn hóa người Thái đến gần hơn với du khách, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch cộng đồng và giữ gìn những giá trị bền vững của vùng đất Sơn La.
×
Post a Comment